Waltz with Bashir 2008 ★★★★★

Op een avond in de kroeg vertelt ‘Boaz Rein’ aan zijn oude vriend Ari Folman, over een verschrikkelijke droom die hij heeft. In die droom wordt hij achtervolgd door 26 moordlustige honden. De twee mannen zijn er over eens dat deze droom een connectie heeft met de eerste Libanese oorlog in 1982. Wat Ari niet begrijpt is dat hij zo weinig kan herinneren uit zijn diensttijd in deze oorlog. Diezelfde nacht krijgt Ari Folman voor het eerst in 20 jaar een verschrikkelijke flashback. Een flashback over de dag van ‘De slachting’, waarbij ongeveer drieduizend onschuldige Palestijnse burgers in koele bloede werden neergeschoten. Vastbesloten en gefascineerd als hij als filmmaker is, probeert hij te graven in zijn eigen verleden. Ari Folman neemt ons mee in zijn zoektocht naar verloren herinneringen.

Een unieke combinatie
Waltz with Bashir is een Israëlische animatiedocumentaire die aan de hand van interviews laat zien wat er tijdens de Libanese oorlog in 1982 is gebeurd. De film Persepolis(2007) gaf ons al een voorproefje hoe divers een animatiefilm kan zijn. Opnieuw worden wij verrast. Dit keer door Ari Folman. Met ‘Waltz’ worden de mogelijkheden, kracht en de pracht in deze animatiefilm aan ons vertoond. Bij een documentairefilm is animatie niet het eerste waar je aan denkt. Maar gek genoeg werkt deze combinatie onvoorstelbaar goed.
Door de animatie ontstaat een soort sluier van surrealisme. Beelden worden getoond van herinneringen die de soldaten hebben uit een oorlog die 20 jaar geleden is gevoerd. Hierbij wordt er in de film wel een kanttekening geplaatst, in de film wordt verteld hoe achterhaald herinneringen kunnen zijn. Een vriend van Ari verteld: ‘Het geheugen is dynamisch, het leeft. Ook als er details ontbreken en er zwarte gaten zijn, vult het geheugen die gaten op met zaken die nooit gebeurd zijn’. De beelden van de oorlog zijn niet meer dan herinneringen waardoor verwarring, bewust gecreëerd door Folman, ontstaat. Hierdoor wordt er ruimte gegeven voor interpretatie, waardoor de film minder als een documentaire aanvoelt.
Naast de artistieke kant van animatie in Waltz with Bashir zorgt de animatie er ook voor dat de film verdraaglijk is om te zien. De beelden zijn soms onwerkelijk en shockerend die niet te vergelijken zijn met andere oorlogsfilms. Maar hoe pijnlijk sommige beelden ook zijn, elk stukje film en verhaal is prachtig vormgegeven door de animatie waardoor er een soort afstand gecreëerd wordt. Deze afstand wordt verkleind door een automatisch gevoel van betrokkenheid met de soldaten. De soldaten vertellen met ongelooflijk veel openheid hun kant van het verhaal. Die openheid is waarschijnlijk ontstaan door het feit dat Ari Folman samen met deze mannen heeft gediend en hetzelfde heeft meegemaakt.



Folman’s zoektocht
Veel gaten in Folman’s herinneringen worden al snel gevuld. Behalve het allerbelangrijkste, namelijk wat er de dag van ‘De slachting’ gebeurde. De zoektocht is menselijk te noemen. Je wordt geconfronteerd met allerlei oorlogsmisdaden en daar wordt begrip voor gevraagd. De trauma’s zijn voor elk persoon uit de documentaire te voelen, waardoor het begrip geleidelijk en natuurlijk volgt.
Zodra het laatste puzzelstukje is gevonden weet Folman in één keer antwoord te geven op alle vragen. De animatiefilter wordt heel even weggelaten. Eventjes lijkt de tijd voor jezelf ook stil te staan. De archiefbeelden van ‘de slachting’ die je op dat moment ziet, zorgen ervoor dat deze film voor een hele lange tijd op je netvlies blijft staan.
Ari Folman vertelt in een interview: “Ik ben het er volledig mee eens dat je sommige dingen niet moet laten zien, dat sommige dingen niet moeten worden verfilmd in een speelfilm. Daarom laat ik de echte beelden van het bloedbad op het einde zien. Om te laten zien dat films leuk zijn en dat animatie cool is, er zijn mooie tekeningen en mooie muziek, maar… dit is wat er gebeurd is en er zijn mensen om het leven gekomen”.

Conclusie
Waltz with Bashir is een waar meesterwerk. Ari Folman laat je geen ‘leuke’ film zien, absoluut niks is geromantiseerd. Hij zorgt voor een ervaring. Hij deelt met ons wat oorlog doet met mensen en wat het gedaan heeft met hem. Hoe trauma’s ontstaan en je kunnen achtervolgen, zelfs na twintig jaar.
Ari Folman heeft een unieke oorlogsdocumentaire gemaakt die gaat over de beleving van het verleden in het heden. De unieke combinatie van animatie en documentaire zorgt voor een bijzondere invalshoek voor de kijker. Het is niet alleen een artistieke keuze. Folman creëert daarmee een afstand waardoor de film verdraaglijk is.
Het is dan ook terecht dat deze film genomineerd was voor een Oscar voor beste buitenlandse film. Voor mij persoonlijk had Waltz with Bashir meer recht om te winnen. Uiteindelijk gingen de Japanners ermee vandoor. De Japanse film ‘Okuribito’ had op sommige momenten zijn voorspelbaarheid en clicheetje hier en daar. ‘Waltz’ had dat niet. Waltz with Bashir is voor de komende, misschien tientallen, jaren dé beste anti-oorlogsfilm.

Comment?

Please to comment.